मकवानपुर–१ मा फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा चुनावी माहोल दिनानुदिन तातिँदै गएको छ। बकैया, मनहरी, मकवानपुरगढी र हेटौंडाका विभिन्न वडामा उम्मेदवारहरूको घरदैलो अभियान तीव्र बनेको छ। यस पटकको चुनावको विशेषता भनेको परम्परागत दलसँगै नयाँ राजनीतिक शक्तिको बलियो उपस्थिती हो। विशेषगरी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी बाट उम्मेदवार बनेका प्रकाश गौतमको सक्रिय अभियानले प्रतिस्पर्धालाई थप रोचक र बहसकेन्द्रित बनाएको छ।
विगतको मत परिणाम र वर्तमान समीकरण
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा मकवानपुर–१ मा करिब ६५ प्रतिशत मत खसेको थियो। कुल झन्डै १ लाख ५ हजार मतदातामध्ये करिब ६८ हजार मत सदर भएको तथ्यांकले देखाउँछ। त्यसबेला शीर्ष तीन दलबीचको मतान्तर अत्यन्तै झिनो थियो—पहिलो र दोस्रो उम्मेदवारबीचको अन्तर ३ देखि ५ हजार मतको हाराहारीमा सीमित थियो। विश्लेषकहरूका अनुसार यस क्षेत्रको करिब १२–१५ प्रतिशत ‘स्विङ भोट’ नै निर्णायक बन्ने गरेको छ।
यसपटकको निर्वाचनमा मतदाता संख्या बढेर झन्डै १ लाख १० हजार पुगेको अनुमान छ। युवा मतदाता (१८–३५ वर्ष) को हिस्सा करिब ४० प्रतिशत रहेको जिल्ला निर्वाचन कार्यालयको प्रारम्भिक तथ्यांकले देखाउँछ। यही युवा मतदाताको झुकावले नै चुनावी नतिजा बदल्न सक्ने आँकलन गरिएको छ। सामाजिक सञ्जालमा सक्रियता, प्रत्यक्ष संवाद र मुद्दा–केन्द्रित बहसले नयाँ दलहरूलाई केही लाभ पुगेको देखिन्छ।
नयाँ विकल्पप्रतिको आकर्षण
नेपालको राजनीतिक इतिहास हेर्दा मतदाताले समय–समयमा नयाँ विकल्प रोज्ने प्रवृत्ति देखाएका छन्। २०७९ कै निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ले राष्ट्रिय स्तरमै अप्रत्याशित सफलता हासिल गर्दै परम्परागत राजनीतिक समीकरणलाई चुनौती दिएको थियो। त्यही लहरको प्रभाव मकवानपुर–१ मा पनि देखिएको विश्लेषण गरिन्छ।
प्रकाश गौतमले सुशासन, पारदर्शिता, सेवा प्रवाहमा सुधार र भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अडानलाई मुख्य एजेन्डा बनाएका छन्। उनका सभामा युवा र पहिलोपटक मतदान गर्न लागेका मतदाताको उल्लेखनीय सहभागिता देखिनु परिवर्तनको संकेतका रूपमा हेरिएको छ। तर राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्—“लहरभन्दा पनि संगठन, मतदान दिनको ‘ग्राउन्ड म्यानेजमेन्ट’ र गठबन्धन समीकरण निर्णायक हुन्छ।”
स्थानीय मुद्दा नै मुख्य एजेन्डा
मकवानपुर–१ भौगोलिक र सामाजिक विविधताले भरिएको क्षेत्र हो। यहाँका मुख्य चुनावी मुद्दामा—
* पूर्व–पश्चिम तथा ग्रामीण सडक स्तरोन्नति
* खानेपानी र सिँचाइ व्यवस्थापन
* सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर सुधार
* जिल्ला अस्पताल तथा स्वास्थ्य चौकी सुदृढीकरण
* कृषि आधुनिकीकरण र बजार सुनिश्चितता
* युवा रोजगारी तथा सीप विकास
विशेषगरी बकैया र मनहरी क्षेत्रका किसानहरूले मल, सिँचाइ र बजार अभावलाई प्राथमिक समस्या बताएका छन् भने हेटौंडा आसपासका मतदाताले औद्योगिक विकास र रोजगारी सिर्जनालाई प्राथमिकता दिएका छन्।
विश्लेषण : कसको पक्षमा कति सम्भावना?
राजनीतिक विश्लेषकहरूको प्रारम्भिक आकलन अनुसार यस पटक त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धा हुने देखिन्छ। परम्परागत दलहरूको संगठन बलियो भए पनि मत विभाजनको सम्भावनाले उनीहरूलाई दबाबमा राखेको छ। नयाँ दलले करिब २०–२५ प्रतिशत मत सुरक्षित गर्न सक्ने अनुमान गरिए पनि अन्तिम परिणाम ‘टर्नआउट’ र अन्तिम हप्ता हुने प्रचार रणनीतिमा निर्भर रहनेछ।
यदि युवा मतदाता ठूलो संख्यामा मतदानमा सहभागी भए भने नयाँ विकल्पलाई लाभ पुग्ने विश्लेषण छ। तर कम मतदान दर भएमा संगठित मत आधार भएका पुराना दलहरूलाई फाइदा पुग्न सक्छ।
निष्कर्ष : विश्वास जित्ने जिम्मेवारी
लोकतन्त्रमा चुनाव केवल प्रतिनिधि चयन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, जनताको आकांक्षा अभिव्यक्त गर्ने माध्यम पनि हो। मकवानपुर–१ को यस उपनिर्वाचनले नयाँ राजनीतिक चेतना र पुराना अनुभवबीचको प्रतिस्पर्धालाई स्पष्ट बनाएको छ।
अन्ततः मतदाताले नाराभन्दा नीति, भावनाभन्दा परिणाम र वाचाभन्दा कार्यसम्पादनको आधारमा निर्णय गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। जो निर्वाचित भए पनि करिब एक लाखभन्दा बढी जनताको विश्वास र विकासको जिम्मेवारी उनको काँधमा हुनेछ। स्वस्थ प्रतिस्पर्धा, तथ्यमा आधारित बहस र जनमुखी नीति नै यस क्षेत्रको समृद्धिको आधार बन्न सक्छ।