नेपाल अहिले निर्णायक मोडमा उभिएको छ। जेन–जी आन्दोलनले देशमा राजनीतिक चेतना र नयाँ सोचको आशा जगाएको थियो। युवाहरूको सक्रियता, परिवर्तनका नारा र “नयाँ विकल्प” का आवाजले केही समय देशलाई उत्साहित बनायो। तर आन्दोलनपछिको वास्तविकता भने अपेक्षाभन्दा अझ जटिल र चुनौतीपूर्ण देखिएको छ।
राजनीतिक अस्थिरता निरन्तर बढ्दै गएको छ। नीतिगत स्पष्टता कमजोर बन्दै गएको छ भने जिम्मेवार नेतृत्वको अभावले दीर्घकालीन योजनाहरू कार्यान्वयनमा बाधा पुर्याइरहेको छ। विशेषगरी केही नयाँ राजनीतिक दल र व्यक्तिहरूमा राष्ट्रिय स्वाधीनता, भौगोलिक अखण्डता र राष्ट्रिय एकताको विषयमा गहिरो बुझाइ तथा जिम्मेवारीबोधको कमी देखिनु गम्भीर चिन्ताको विषय हो। दुई शक्तिशाली छिमेकी राष्ट्रहरू—भारत र चीन—बीच अवस्थित नेपालजस्तो देशमा भूराजनीतिक यथार्थ नबुझी गरिने राजनीति राष्ट्रकै भविष्यका लागि घातक हुन सक्छ।
नेपालको भूराजनीतिक संवेदनशीलता कहिल्यै कम आँक्न सकिँदैन। सन्तुलित कूटनीति, विवेकपूर्ण निर्णय र स्पष्ट राष्ट्रिय नीतिबिना देश सुरक्षित र स्थिर रहन सक्दैन। तर पछिल्लो समय केही राजनीतिक पात्रहरू भावनामा बगेर, लोकप्रियता खोज्दै वा सामाजिक सञ्जालको दबाबमा राष्ट्रहितलाई असर पार्ने अभिव्यक्ति दिन थालेका छन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको विश्वसनीयता कमजोर पार्ने जोखिम बढाएको छ।
देश सञ्चालन खेल होइन। ढुङ्गा बोकेर, सडक अवरुद्ध गरेर, उद्योग बन्द गराएर वा हावादारी भाषणमार्फत राष्ट्र निर्माण हुँदैन। यस्ता गतिविधिहरूले क्षणिक चर्चा त पाउन सक्छन्, तर दीर्घकालमा देशलाई आर्थिक र सामाजिक रूपमा कमजोर बनाउँछन्।
राजनीतिक अस्थिरता र आन्दोलनको प्रत्यक्ष असर व्यवसाय, उद्योग तथा कलकारखानामा स्पष्ट देखिन थालेको छ। लगातारका बन्द र अवरोधले उत्पादन घटाएको छ, लगानी रोकिएको छ र रोजगारीका अवसर सीमित भएका छन्। हजारौं श्रमिकले रोजगारी गुमाउने जोखिम सामना गरिरहेका छन्। जेन–जी आन्दोलन र त्यससँग जोडिएका अवरोधका कारण अत्यावश्यक वस्तुहरू, जस्तै खाना पकाउने ग्यास, को आपूर्तिमा समेत समस्या देखिन थालेको छ। यस्तो अवस्थामा दैनिक जीवन, उद्योग, रेष्टुरेन्ट, होटलदेखि स्वास्थ्य संस्थासम्म प्रभावित हुने सम्भावना बढेको छ।
सामाजिक सञ्जालको भूमिका झनै संवेदनशील बनेको छ। सरकारले सामाजिक सञ्जाल बन्द वा नियन्त्रण गरेपछि जेन–जी पुस्तामा असन्तोष अझ चर्किएको छ। सूचना र अभिव्यक्तिको मुख्य माध्यमलाई सीमित गर्दा आन्दोलन रोकिएको छैन; बरु अविश्वास, आक्रोश र अस्थिरता बढेको छ। यसले स्पष्ट देखाउँछ—राजनीतिक नियन्त्रण र दमनले समस्या समाधान हुँदैन; संवाद, सहकार्य र स्पष्ट नीति नै दीर्घकालीन समाधानका आधार हुन्।
आजको नेपाललाई भावनात्मक राजनीति होइन, दूरदृष्टि र जिम्मेवार नेतृत्व आवश्यक छ। देशलाई प्रविधिमैत्री विकास, औद्योगिक विस्तार, आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र र सुशासनतर्फ अघि बढाउन गहिरो समझ र परिपक्व सोच अपरिहार्य छ। नेपाल कुनै प्रयोगशाला होइन। अपरिपक्व राजनीति, आवेगमा आधारित आन्दोलन र जिम्मेवारीविहीन अभिव्यक्तिले देशलाई अझ गहिरो संकटतर्फ धकेल्न सक्छ।
जेन–जी आन्दोलनले उठाएको चेतनालाई सही दिशामा रूपान्तरण गर्न सकिएन भने त्यो अवसर नै संकटमा परिणत हुन सक्छ। व्यवसाय, उद्योग, आम जनजीवन र राष्ट्रिय हित सबै जोखिममा पर्न सक्छन्। भूराजनीति बुझ्ने, अर्थतन्त्रलाई प्राथमिकतामा राख्ने र राष्ट्रिय स्वाधीनता जोगाउँदै स्थायित्व तथा विकास सुनिश्चित गर्न सक्ने परिपक्व राजनीति नै आजको नेपालका लागि अपरिहार्य आवश्यकता हो।