पोखरा . समाजमा हेला गरिएको अन्नको रूपमा लिइने गरिने कोदो अहिले स्वास्थ्य र परम्पराको प्रतीक बन्दै पुनःस्थापित हुँदै गएको छ। एक समय हात चुठ्नुअघि लाज मानिने कोदोको ढिँडो आज होटेलदेखि घरसम्मको आकर्षक परिकार बन्न पुगेको छ।
हेपिएको कोदोको पुनरागमन
तीन दशकअघि पोखरामा कोदो हेपिएको अन्न मानिन्थ्यो। तर आज, सेलरोटीदेखि ममसम्म कोदाका परिकार बनाइन्छन्।
अगुवा किसान रमेश आचार्यका अनुसार कोदोको मूल्यबारे समाजको धारणा सकारात्मक बने पनि खेती विस्तार भने जनशक्ति र श्रमको अभावले प्रभावित भएको छ।
स्वास्थ्यप्रेमीहरूको रोजाइमा कोदो
कोदोमा प्रशस्त प्रोटिन, आइरन, भिटामिन पाइने भएकाले यो मधुमेह, रक्तअल्पता र गर्भवती महिलाको लागि उपयोगी छ।
पोखरा कृषि शाखाका प्रमुख मनहर कडरियाका अनुसार कोदाजन्य बालीहरूमा कागुनो, जुनेलो, बाजरा लगायत “कोदाका सात भाइ” पर्छन्।
उत्पादन अवस्था र सरकारी प्रयास
३,८१५ हेक्टर क्षेत्रफलमा पोखरामा कोदो खेती
वार्षिक उत्पादन: ४,५०० टन
प्रति किलो न्यूनतम मूल्य: रु ९०
सरकारले यो वर्षदेखि साउन १६ गतेलाई राष्ट्रिय कोदो दिवसका रूपमा मनाउन थालेको छ। “कोदोजन्य परिकारको आहार : खाद्य सुरक्षा र स्वास्थ्य जीवनको आधार” नारामा विविध कार्यक्रम सञ्चालन हुँदैछन्।
महोत्सव र प्रचार–प्रसार
माछापुच्छ्रे गाउँपालिका–४ लाहाचोकमा पहिलो कोदो रोपाइँ महोत्सव सम्पन्न
कोदो परिकारका २५+ स्वादहरू – सेलरोटी, सुक्खारोटी, कोदो मम, पुवा आदि
अन्नपूर्ण गाउँपालिकाले कोदालाई प्रवर्द्धन गर्न होटेल र रेस्टुरेन्टको मेनुमा अनिवार्य कोदो परिकार राख्ने योजना अघि सारेको छ।
खतरामा परेका प्रजातिहरू
‘दूधे काले’, ‘देउराली काले’, ‘हुम्ला डल्ले’, ‘सेतो झ्यापे’ जस्ता स्थानिय प्रजातिहरू लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन्। किसानहरू पुराना बालीहरू संरक्षण र पुनः प्रवर्द्धन गर्न माग गर्दै छन्।
निष्कर्ष:
कोदो अब विगतको हेपिएको अन्न होइन, भविष्यको स्वास्थ्यकर भोजन बन्ने दिशातर्फ उन्मुख छ। स्वास्थ्य, स्वाद र आत्मनिर्भरताका लागि कोदाको पुनर्जागरण आवश्यक भएको सन्देश यो अभियानले दिएको छ।