काठमाडौं — नेपालमा समावेशी, जलवायु–सहिष्णु र लगानीमैत्री कृषि–खाद्य प्रणाली निर्माणका लागि सबै सरोकारवालाबीच सहकार्य र निरन्तर संवाद अपरिहार्य रहेको निष्कर्ष नेपाल फुड फोरम २०२५ ले निकालेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको खाद्य तथा कृषि संगठन (FAO) र कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको संयुक्त आयोजनामा सोमबार काठमाडौंमा सम्पन्न फोरममा सरकार, अन्तर्राष्ट्रिय निकाय, निजी क्षेत्र, युवा समूह तथा आदिवासी समुदायका प्रतिनिधिहरूले कृषि प्रणाली रूपान्तरणका लागि साझा प्रयास आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका हुन्।
फोरमलाई नीति, नवप्रवर्तन, दिगोपन र दीर्घकालीन खाद्य सुरक्षाबीच समन्वय गर्ने राष्ट्रिय मञ्चको रूपमा लिइएको थियो। सहभागीहरूले नीति निर्माण मात्र होइन, त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि स्थानीय तहसम्म सहकार्य विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए।
कृषि रूपान्तरणप्रति सरकार प्रतिबद्ध
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्री डा. मदन प्रसाद परियारले नवीन सोच, लगानी वृद्धि र समावेशी सहभागितामार्फत कृषि क्षेत्रको आमूल रूपान्तरण गर्ने सरकारको प्रतिबद्धता दोहोर्याए।
उनले युवाहरू, महिला तथा आदिवासी समुदायको सक्रिय भूमिका बिना दिगो कृषि सम्भव नहुने उल्लेख गर्दै कृषि लगानी दशक (२०२४–२०३४) अन्तर्गत युवाको नेतृत्वमा हुने नवप्रवर्तनले उत्पादनशीलता र वातावरणीय सन्तुलन दुवैमा टेवा पुर्याउने बताए।
परिवर्तनका संवाहक युवा
FAO का नेपाल तथा भुटान प्रतिनिधि केन शिमिजुले युवाहरू अब विकासका लाभग्राही मात्र नभई परिवर्तनका अगुवा बन्दै गएको उल्लेख गरे।
उनका अनुसार युवाले अघि सारेका प्रविधि, उद्यमशीलता र नवप्रवर्तनले जलवायु परिवर्तन, खाद्य असुरक्षा र ग्रामीण बेरोजगारीजस्ता चुनौती समाधानमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्छ।
समन्वित विकास मोडलको आवश्यकता
संयुक्त राष्ट्रसंघका आवासीय संयोजक हाना सिङ्गर हाम्डीले कृषि, पोषण, जलवायु कार्य र सामाजिक सुरक्षालाई एकसाथ जोड्ने समन्वित दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताए।
त्यस्तै, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव डा. राजेन्द्र प्रसाद मिश्रले जैविक विविधता संरक्षण र जलवायु सहनशीलताका लागि दिगो कृषि अभ्यास अपरिहार्य रहेको धारणा राखे।
नवप्रवर्तन, जोखिम न्यूनीकरण र बजार पहुँचमा जोड
फोरमअन्तर्गत भएका छलफलहरूमा विज्ञान तथा प्रविधि, डिजिटल समाधान, विपद् जोखिम न्यूनीकरण र मूल्य शृंखला विकासजस्ता विषयमा व्यापक बहस भएको थियो। सहभागीहरूले युवा–केन्द्रित कृषि उद्यम, कृषि प्रविधि र समुदायस्तरका पहल विस्तार गर्न वित्तीय पहुँच, बजार जडान र नीतिगत सहयोग आवश्यक रहेको बताए।
दिगो भविष्यतर्फको बाटो
नेपाल फुड फोरम २०२५ ले सरकार, निजी क्षेत्र, अनुसन्धान संस्था र विकास साझेदारबीचको सहकार्य सुदृढ हुँदै गएमा नेपालमा दिगो, समावेशी र जलवायु–सहिष्णु कृषि–खाद्य प्रणाली निर्माण तीव्र हुने विश्वास व्यक्त गर्दै सम्पन्न भएको छ।
जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिममा रहेको नेपालका लागि फोरमले स्पष्ट सन्देश दिएको छ— कृषि क्षेत्रको भविष्य समावेशी नेतृत्व, युवाको नवप्रवर्तन र सबै क्षेत्रको साझा प्रयासमा निर्भर छ।