ललितपुर, १७ फागुन २०८२।
नेपालले सन् २०३० (वि.सं. २०८७ मध्य) सम्म बालविवाह अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्याएको छ। ‘चाइल्ड म्यारिज फ्री नेपालः १०० दिने राष्ट्रिय अभियान’ औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएसँगै बालविवाह उन्मूलनतर्फको राष्ट्रिय प्रयासलाई थप सुदृढ बनाइएको हो।
अभियानको नेतृत्व जस्ट राइट्स फर चिल्ड्रेन नेपाल (JRCN) र राष्ट्रिय बालअधिकार परिषद् (NCRC) ले संयुक्त रूपमा गरेका थिए। सन् २०२४ देखि सञ्चालनमा रहेको ‘चाइल्ड म्यारिज फ्री नेपाल’ (CMFN) पहलअन्तर्गत सुरु गरिएको यो अभियान नेपाल सरकारको बालविवाह अन्त्यसम्बन्धी राष्ट्रिय रणनीति तथा कार्ययोजनासँग समन्वयमा सञ्चालन गरिएको थियो। साथै, दिगो विकास लक्ष्य (SDG–५) अन्तर्गत लैङ्गिक समानता हासिल गर्ने उद्देश्यसँग पनि यो अभियान आबद्ध रहेको छ।
देशव्यापी पहुँच र बहु–तहगत सहभागिता
अभियान आयोजकका अनुसार १५ फागुन २०८२ सम्म देशका ८९ स्थानीय तहमा प्रत्यक्ष रूपमा ८४ हजार ९९६ जनासम्म अभियानको पहुँच पुगेको थियो। यस अवधिमा
२४१ वटा विद्यालयस्तरीय कार्यक्रम,
९५ वटा सामुदायिक छलफल कार्यक्रम,
१७ वटा धार्मिक तथा सामुदायिक अगुवासँग संवाद कार्यक्रम आयोजना गरिएका थिए।
अभियानका क्रममा हजारौँ व्यक्तिले बालविवाह रोकथामका लागि सार्वजनिक प्रतिबद्धता जनाएका थिए। संघीय, प्रदेश तथा स्थानीय तहमा नागरिक समाज संगठन, विद्यालय, युवा सञ्जाल, बालक्लब, धार्मिक अगुवा तथा समुदायस्तरीय समूहहरू सक्रिय रूपमा परिचालित भएका थिए। जनचेतना अभिवृद्धिका लागि विभिन्न सूचना सामग्री तथा सञ्चार सामग्री वितरण गरिएको थियो।
सरकार र सरोकारवालाको सहभागिता
ललितपुरमा आयोजित समापन कार्यक्रममा महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयका उच्च अधिकारीहरू, राष्ट्रिय बालअधिकार परिषद्का प्रतिनिधि, विकास साझेदार संस्था, सातै प्रदेशका साझेदार संगठन, युवा प्रतिनिधि तथा बालविवाहबाट प्रभावित व्यक्तिहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको थियो।
कार्यक्रममा महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रीको प्रमुख आतिथ्यता रहेको थियो। समापन समारोहमा अभियानका उपलब्धि र सिकाइ प्रस्तुत गर्दै राष्ट्रिय रणनीति तथा कार्ययोजनाको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि सरकार र नागरिक समाजबीच निरन्तर सहकार्य आवश्यक रहेकोमा जोड दिइयो। सहभागीहरूले अन्तरसरकारी समन्वय र जवाफदेहितालाई थप मजबुत बनाउँदै २०३० सम्म बालविवाह अन्त्य गर्ने लक्ष्य प्राप्त गर्न सामूहिक प्रयास अपरिहार्य रहेको बताएका थिए।
अभियानपछि पनि निरन्तरता
१०० दिने अभियान औपचारिक रूपमा सम्पन्न भए पनि बालविवाह उन्मूलनको व्यापक अभियान निरन्तर रहने आयोजकहरूले स्पष्ट पारेका छन्। सन् २०२४ देखि सञ्चालनमा रहेको ‘चाइल्ड म्यारिज फ्री नेपाल’ पहल नेपालका अन्तर्राष्ट्रिय तथा आन्तरिक प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्ने प्रमुख राष्ट्रिय प्रयासका रूपमा अघि बढिरहेको छ।
बालविवाह अन्त्य गर्नु बालअधिकार संरक्षण, लैङ्गिक समानता प्रवर्द्धन, शैक्षिक उपलब्धि सुधार तथा दिगो सामाजिक विकासका लागि अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ। अभियानको समापनले उपलब्धिको समीक्षा मात्र नभई आगामी चरणका लागि समन्वित र सशक्त कार्ययोजनासहित अघि बढ्ने साझा प्रतिबद्धतालाई पुनः पुष्टि गरेको छ।