ललितपुर। विश्व सिमसार दिवस २०२६ को अवसरमा सिमसार तथा प्राकृतिक जल मत्स्य स्रोत संरक्षणमा केन्द्रित नीति संवाद तथा सरोकारवाला छलफल कार्यक्रम आज नेपालमा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रममा नीति निर्माता, संरक्षण विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता तथा समुदाय प्रतिनिधिहरूको सहभागितामा सिमसार क्षेत्रको महत्व र यससँग जोडिएको परम्परागत ज्ञान प्रणालीबारे समीक्षा तथा विचार–विमर्श गरिएको थियो ।
परम्परागत ज्ञान र सांस्कृतिक सम्पदामा जोड
“सिमसार र परम्परागत ज्ञान : सांस्कृतिक सम्पदाको सम्मान” भन्ने विश्वव्यापी नाराअन्तर्गत सम्पन्न कार्यक्रममा सिमसार क्षेत्र केवल पर्यावरणीय सम्पत्ति मात्र नभई जीविकोपार्जन, खाद्य सुरक्षा र आदिवासी तथा स्थानीय समुदायको सांस्कृतिक पहिचानसँग गाँसिएको जीवन्त भू–परिदृश्य भएको विषयमा जोड दिइयो । पुस्तौंदेखि विकसित हुँदै आएको परम्परागत ज्ञानले सिमसार पारिस्थितिकी तन्त्र र प्राकृतिक जल मत्स्य स्रोतको दीगो संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको सहभागीहरूले बताएका थिए ।
नीति चुनौती र संरक्षणका अवसरमाथि छलफल
छलफलका क्रममा नीति अन्तराल, संरक्षण चुनौती तथा समुदायमा आधारित ज्ञानलाई औपचारिक सिमसार तथा मत्स्य व्यवस्थापन प्रणालीमा कसरी समेट्ने भन्ने विषयमा व्यापक बहस भएको थियो । वक्ताहरूले आवास विनाश, जल स्रोतको अत्यधिक दोहन, जलवायु परिवर्तनको असर र प्राकृतिक जलाशयमा माछा जैविक विविधता घट्दै जानुजस्ता चिन्तालाई औंल्याए । साथै, परम्परागत माछा मार्ने अभ्यास, मौसमी संकलन विधि र स्थानीय संरक्षण प्रणालीले ऐतिहासिक रूपमा पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्दै आएको तथ्यमा समेत जोड दिइयो ।
साझा आयोजनामा कार्यक्रम
कार्यक्रम नेपाल मत्स्य समाज (Nepal Fisheries Society) को आयोजनामा सम्पन्न भएको हो भने अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघ (IUCN), विश्व वन्यजन्तु कोष (WWF) र जुलोजिकल सोसाइटी अफ लन्डन (ZSL) ले सह–आयोजनाको भूमिका निर्वाह गरेका थिए । विभिन्न सरकारी निकाय, संरक्षण संस्था तथा शैक्षिक संस्थाहरूको समेत समर्थन रहेको यस कार्यक्रममा सिमसार संरक्षणलाई राष्ट्रिय प्राथमिकताका रूपमा लिन थालिएको स्पष्ट संकेत देखिएको सहभागीहरूले बताएका छन् ।
नीति समन्वय र समुदाय सहभागिताको आवश्यकता
कार्यक्रममा सहभागीहरूले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच नीतिगत समन्वय मजबुत बनाउन, माछा व्यवसायमा आश्रित तथा सिमसारमा निर्भर समुदायको निर्णय प्रक्रियामा अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न र प्राकृतिक जल मत्स्य स्रोतको अनुसन्धान तथा संरक्षणमा लगानी बढाउन आग्रह गरेका छन् । साथै, यस संवादले रामसार महासन्धिअन्तर्गत सिमसार संरक्षणप्रति नेपालको प्रतिबद्धतालाई पुनः पुष्टि गरेको छ ।
दिगो संरक्षणका लागि साझा प्रतिबद्धता
विश्व सिमसार दिवस २०२६ को समापनसँगै सहभागी सरोकारवालाहरूले सिमसार संरक्षण वैज्ञानिक हस्तक्षेपमा मात्र सीमित नरही सांस्कृतिक सम्पदा र परम्परागत ज्ञान प्रणालीको सम्मानसहित अघि बढ्नुपर्नेमा साझा धारणा व्यक्त गरेका छन् । शताब्दीयौंदेखि सिमसारलाई संरक्षण गर्दै आएका समुदायको ज्ञान र अभ्यासलाई समेटेर अघि बढेमा मात्र सिमसार तथा प्राकृतिक जल मत्स्य स्रोतको दीगो भविष्य सुनिश्चित हुने निष्कर्ष कार्यक्रममा निकालिएको छ ।