काठमाडौं । राजधानीको टुँडिखेलमा अमेरिकी सेनाले परेड खेलेको दाबी गर्दै सामाजिक सञ्जालमा एक तस्वीर भाइरल बनेपछि यसबारे व्यापक चासो व्यक्त गरिएको छ। आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन र सेना दिवस तथा महाशिवरात्रिको सन्दर्भ जोडिएपछि विषयले थप राजनीतिक रंग पाएको छ।
नेपाली सेना ले भने उक्त गतिविधि नियमित तथा पारस्परिक सम्बन्धअन्तर्गत हुने मैत्री सहभागितामात्रै भएको स्पष्ट पारेको छ। जंगी अड्डाले यसबारे भ्रम नफैलाउन आग्रह गर्दै सेना दिवसका अवसरमा अन्य देशका सैन्य ब्यान्ड टोलीले सांकेतिक तथा सांस्कृतिक प्रस्तुति दिने परम्परा पुरानै रहेको जनाएको छ।
सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार नेपालमा सेना दिवसका बेला विदेशी ब्यान्ड टोलीको सहभागिता नयाँ विषय होइन। “हामी पनि विभिन्न देशका सेना दिवसमा सहभागी हुँदै आएका छौँ। हालै भारतको सेना दिवसमा नेपाली ब्यान्ड टोली सहभागी भएको थियो, जसको उद्घोष नेपाली भाषामै गरिएको थियो,” उनले स्पष्ट पारे। आर्मी–टु–आर्मी सहकार्यअन्तर्गत संयुक्त अभ्यास, तालिम आदानप्रदान तथा औपचारिक समारोहमा सहभागिता नियमित प्रक्रिया भएको उनको भनाइ छ।
नेपाल र संयुक्त राज्य अमेरिका बीच सन् १९४७ देखि नै सैन्य सम्बन्ध कायम रहँदै आएको छ। गणतन्त्र स्थापनापछि पनि विभिन्न सरकारका पालामा यस्ता कार्यक्रम निरन्तर सञ्चालन हुँदै आएका छन्। नेपाली सेनाका अधिकृतहरू अमेरिकास्थित स्टाफ कलेजमा अध्ययन तथा तालिमका लागि जाने परम्परा छ भने अमेरिकी सैन्य प्रतिनिधिहरू पनि विशेष कार्यक्रमका अवसरमा नेपाल आउने गरेका छन्।
नेपालले भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, पाकिस्तान लगायतका देशसँग संयुक्त सैन्य अभ्यास तथा तालिम आदानप्रदान गर्दै आएको छ। सेनाले यी कार्यक्रम विगतकै निरन्तरता भएको र यसलाई राजनीतिक चस्माबाट नहेर्न आग्रह गरेको छ।
तर आम निर्वाचन आउन केही दिनमात्र बाँकी रहँदा सार्वजनिक भएको उक्त तस्वीरले राजनीतिक बहसलाई चर्काएको छ। एक पक्षले ‘जेन–जी आन्दोलन’मा पश्चिमी शक्तिराष्ट्रको प्रभाव रहेको दाबी गर्दै सैन्य प्रस्तुति पनि त्यसैको निरन्तरता भएको आरोप लगाएको छ। अर्कोतर्फ सरकार तथा सेना निकट पक्षहरूले भने यो विगतदेखि चल्दै आएको कूटनीतिक तथा सैन्य परम्पराको निरन्तरता मात्र भएको भन्दै भ्रामक सूचना नफैलाउन आग्रह गरेका छन्।
यसअघि केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल र शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री रहेका अवधिमा समेत यस्ता गतिविधि नियमित रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको स्मरण गराउँदै यसलाई चुनावी मुद्दा नबनाउन सरोकारवालाले आग्रह गरेका छन्।
समग्रमा, टुँडिखेलको प्रस्तुति कूटनीतिक–सैन्य सम्बन्धको निरन्तरता हो कि चुनावी सन्दर्भमा उठाइएको विवाद—यो विषय राजनीतिक बहसको केन्द्रमा पुगेको छ। यद्यपि आधिकारिक निकायहरूले भने यसलाई नियमित अभ्यासको रूपमै व्याख्या गरेका छन्।