बागमती प्रदेशको इतिहास

बागमती प्रदेशको इतिहास
बागमती प्रदेश नेपालको सातै प्रदेशमध्ये आर्थिक, प्रशासनिक, र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्तै महत्वपूर्ण प्रदेश हो। यसको इतिहास पुरातन समयदेखि आधुनिक संघीय संरचनासम्मको यात्रा समेटिएको छ।

१. नामको उत्पत्ति

बागमती प्रदेशको नाम यस क्षेत्र भएर बग्ने पवित्र बागमती नदीबाट राखिएको हो। यो नदी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ, र पशुपतिनाथ मन्दिरसमेत यही नदी किनारमा अवस्थित छ।

२. प्राचीन काल

• बागमती उपत्यका (विशेषगरी काठमाडौँ उपत्यका) प्राचीन समयदेखि नै सभ्यता, संस्कार, र राजनीतिक केन्द्र रहँदै आएको छ।

• लिच्छवि, मल्ल, र त्यसअघि गोपाळ तथा महिषपाल वंशले यहाँ शासन गरेका थिए।

• मल्लकालमा बागमती क्षेत्र (विशेषगरी काठमाडौं, भक्तपुर, पाटन) मा समृद्ध कलासंस्कृति र वास्तुकलाको विकास भयो।

३. एकिकरण पछि

• प्रथम शाह राजा पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यकालाई एकीकरण गर्दै नेपाल राज्यको राजधानी यहीं स्थापना गरे।

• त्यसयता बागमती क्षेत्र राष्ट्रको राजनीतिक तथा प्रशासनिक केन्द्र बन्यो।

४. संघीय पुनःसंरचना (२०७२ सालपछि)

• नेपालमा २०७२ सालको संविधानले देशलाई ७ वटा प्रदेशमा विभाजन गर्‍यो।

• तत्कालीन प्रदेश नं ३ भनेर चिनिएको यो प्रदेशको राजधानी हेटौँडा तोकियो र पछि नाम बागमती प्रदेश राखियो।

• बागमती प्रदेशले काठमाडौं उपत्यका (काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर) सहित १३ वटा जिल्ला समेटेको छ:
  👉 काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर, धादिङ, नुवाकोट, रसुवा, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, मकवानपुर, चितवन, रामेछाप, सिन्धुली, दोलखा।

५. प्रशासनिक विकास

• प्रदेश सभाको गठन, मुख्यमन्त्री र मन्त्रीपरिषद्‌को प्रणाली, तथा आन्तरिक प्रशासनिक संरचना संविधानअनुसार स्थापित गरियो।

• बागमती प्रदेशमा धेरै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्था, उद्योग, सञ्चार, शिक्षा तथा स्वास्थ्य केन्द्रहरू रहेका छन्।

६. सामाजिक र सांस्कृतिक विशेषता

• विभिन्न जातजाति, भाषा, संस्कृति र धर्मको संगम भएको प्रदेश हो।

• नेवार, तमाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, गुरुङ, मुस्लिम, थारु आदिको साझा बसोबास छ।

• परम्परागत चाडपर्व: इन्द्रजात्रा, गाईजात्रा, दशैँ, तिहार, ल्होछार, आदि।

७. आर्थिक पक्ष

• नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा सबैभन्दा बढी योगदान दिने प्रदेश यही हो।

• पर्यटन, सेवा, कृषि, निर्माण र उद्योग यहाँका मुख्य आर्थिक गतिविधि हुन्।

निष्कर्ष

बागमती प्रदेश नेपालको हृदयस्थल हो, जसको ऐतिहासिक, राजनीतिक, धार्मिक, आर्थिक र सांस्कृतिक महत्व विशाल छ। यस प्रदेशले विगतदेखि वर्तमानसम्म नेपालकै मुख्य शक्ति केन्द्रको रूपमा भूमिका खेल्दै आएको छ।